Sơ lược về lịch sử phát triển nghệ thuật hợp xướng phương Tây

Khám phá Âm nhạc

Sơ lược về lịch sử phát triển nghệ thuật hợp xướng phương Tây
Sự hình thành, phát triển hợp xướng thời Cổ đại và Trung cổ (Ancient and Medieval choir)


Hợp xướng là hình thái âm nhạc xuất hiện sớm trên thế giới, ở phương Tây, đó là hình
thức nghệ thuật thanh nhạc cổ xưa sản sinh ra bởi mối liên hệ mật thiết với đời sống xã hội
Hy Lạp cổ đại. Lúc đầu, hợp xướng đóng vai trò là sợi dây gắn bó với xã hội . Trong đó, các
phong tục dân gian, hoạt động tôn giáo nguyên thủy như: tế thần, thờ cúng đều được sử dụng
một cách phổ biến, chẳng hạn: “
Bài ca thần rượu”, “Bài ca thần mặt trời”… Về cơ bản, đó
là nhạc đồng ca một bè (thường là đồng ca nam), song đã chia giọng nam làm ba loại:
Netoide – giọng hát cao, Mesoide – giọng hát trung, Iratoide – giọng hát trầm
. Sau này, khi bị
đế quốc La Mã xâm chiếm, kho tàng âm nhạc Hy Lạp cổ đại đã bị cướp đoạt và vô hình
chung âm nhạc ấy đã du nhập qua cầu nối của đế quốc La Mã truyền bá khắp châu Âu.
Cùng với sự ra đời và phát triển của đạo Thiên Chúa, chức năng xã hội của hợp xướng
trong nghi thức tôn giáo cổ đại được tái khẳng định, nhất là sau thế kỷ IV trước Công
nguyên, cùng với sự thỏa hiệp của chế độ quân chủ với đạo Thiên Chúa. Từ năm 476, chế độ
nô lệ tan rã đến giữa thế kỷ XV, các nước châu Âu chìm đắm dưới ách chuyên chế phong
kiến và nhà thờ Thiên Chúa giáo mà lịch sử gọi là “Đêm dài trung cổ”.

Âm nhạc thời kỳ này chia làm hai dòng: dòng nhạc nhà thờ và dòng nhạc thế tục, có sự ảnh hưởng lẫn nhau.
Âm nhạc nhà thờ thời kỳ Trung cổ
chủ yếu là hợp xướng đồng nam (giọng nam thiếu nhi), có vị trí hết sức quan trọng, gây ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển âm nhạc sau
này. Thế kỷ IV, Giáo hoàng La Mã St. Sylvester (314 – 336) chính thức mở trường dạy
hát Scola Cantorium đầu tiên để đào tạo ca sĩ hợp xướng nhà thờ. Thế kỷ VII, Giáo hoàng
Gregoire (590 – 604) mở trường nhạc tại Lateran, dạy trẻ mồ côi có tài năng âm nhạc
thành nhạc sĩ và ca sĩ với chương trình đào tạo 9 năm. Uy tín và quyền lực của Giáo
hoàng rất cao, thậm chí lấn át cả Hoàng đế La Mã, nên âm nhạc nói chung và các dàn hợp 
xướng nhà thờ nói riêng là công cụ đắc lực để truyền đạo, đồng thời truyền bá âm nhạc sang các nước khác như Hy Lạp, Tây Ban Nha, Pháp…


Thánh ca hợp xướng (lúc đầu hát đồng âm một hoặc hai bè cách nhau quãng tám) ra
đời do công của Giáo hoàng La Mã Gregoire Đệ nhất (Le Grand). Do sự sai lệch giữa các
ca khúc nhà thờ cho hợp xướng và nghi thức hành lễ nên ông đã cải cách âm nhạc nhà
thờ, đặt lại quy chế, biên soạn lại bộ nhạc hành lễ với nghi thức trang nghiêm gồm
thánh
ca hợp xướng giai điệu
tức missa hát và thánh ca hợp xướng ngâm đọc tức missa hát kinh
thánh. Hợp xướng nhà thờ của Gregoire chủ yếu là đơn điệu, có độ ngân gần như nhau,
song đó là tinh hoa của nhân loại, có ảnh hưởng sâu rộng với các nhạc sĩ sau này. Chẳng
hạn như các tác phẩm:
Credo trong missa giọng si thứ của Bach, chương IV bản giao
hưởng số 41
của W.A. Mozart, chương IV giao hưởng số 4 của J. Brahms, Symphonia
Fantasia
của H. Berlioz, Ouverture-Fantasy Romeo and Juliet của P.I. Tchaikovsky,
chương III giao hưởng số 7 của D. Shostakovich… đều lấy chất liệu từ âm nhạc Gregoire.
Sở dĩ hợp xướng nhà thờ thời kỳ Trung cổ chủ yếu là hợp xướng đồng nam là do các
Giáo hoàng La Mã rất quan tâm đến nghi thức nhà thờ. Trước kia, phụ nữ vẫn tham gia
hát hợp xướng nhà thờ, nhưng từ khi có lệnh cấm của Giáo hoàng St. Paulo thì không
được hát cả trong nhà thờ, nhà hát hay những nơi công cộng (trừ Nữ Tu viện). Theo sách
Colindo tiền thư trong Kinh thánh dòng 34, chương 14, thì Giáo hoàng St.Paulo nói:
Trong hội họp cấm phụ nữ không được phát ngôn… tiếng nói của phụ nữ trong hội họp
là một điều sỉ nhục”
… Tuy nhiên, sự phát triển hợp xướng lúc này đã bắt đầu phân biệt
âm vực trầm và cao với quy định rõ rệt về giọng nam, giọng nữ và giọng trẻ em. Để bổ
khuyết giọng nữ, người ta sử dụng
giọng đồng nam – những trẻ em trai từ 7 đến 12 tuổi.
Nhà soạn nhạc J.S. Bach thời niên thiếu cũng từng là ca sĩ đồng nam trong nhà thờ.
Thời kỳ đầu (IV – VIII), hợp xướng chủ yếu được viết theo nhạc đơn điệu, đến thế kỷ
IX mới theo phong cách phức điệu và phát triển cao nhất là phương pháp đối vị. Có bốn thể
loại hát nhiều bè cơ bản là:
Organum – hát hai bè cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm
thường thấy trong các thế kỷ IX – XIII [73:21].
Gymed – hát hai bè cách nhau quãng ba,
phỏng theo lối hát của người Ken
(2); Falso bordone – hát ba bè song song, bè trên với bè

Theo nhà sử học xứ Scotland là Erigen (mất năm 880) thì gốc tích âm nhạc nhiều bè là từ dân gian,
sớm nhất có lẽ là từ âm nhạc của các bộ tộc người Ken sống ở miền Tây Bắc nước Anh, dù ở tầng lớp
nào cũng đều tôn kính các ca sĩ hát hợp xướng nhiều bè diễn các tích về những vị anh hùng. 
giữa cách nhau quãng ba, còn bè giữa với bè dưới cách nhau quãng bốn, xuất hiện ở Anh vào thế kỷ XIII và được dùng trong nhà thờ; Discantus – có một bè gốc ở dưới cùng hát giai
điệu cơ bản trong khi bên trên nó có một hoặc nhiều bè hát giai điệu theo các quãng ngược
chiều. Trong thực tế vẫn có sự pha trộn của thể loại này với thể loại kia.
Tuy thời kỳ Trung cổ đã có những dấu hiệu của âm nhạc nhiều bè, nhưng chưa gây
được sự chú ý, chưa được đa số quần chúng hưởng ứng, nhất là khi đứng cạnh sự rực rỡ
của âm nhạc một bè đang ở giai đoạn phồn thịnh.

Không có phản hồi

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Cận đại và Đương đại

Hợp xướng thời kỳ Cận đại và Đương đại (Modern time and Presen time choir) Cũng như các thể loại âm nhạc khác, nghệ thuật hợp xướng trong thế kỷ XX đã diễn ra những thử nghiệm nhằm mục đích phát triển. Nhiều nhà soạn nhạc nổi tiếng đã viết …

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Cổ điển và Lãng mạn

Hợp xướng thời kỳ Cổ điển và Lãng mạn (Classic and Romantic choir) Giữa thế kỷ XVIII, sự xuất hiện Đại cách mạng tư sản Pháp (1789) và các vĩ nhân như Vôn-te, Rut-xô, Mông-tet-xkiơ… đã đưa tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái vào mọi hoạt động văn …

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Baroque

Hợp xướng thời kỳ Baroque (Baroque choir) Có thể nói nghệ thuật âm nhạc Baroque được sinh ra từ Văn hoá Phục hưng, song bắt đầu hình thành âm nhạc chủ điệu – hoà thanh, xuất hiện hệ thống điệu thức trưởng, thứ hoà thanh mang ý nghĩa thời đại. …