Nhạc hợp xướng là gì?

Khám phá Âm nhạc

Hợp xướng là loại hình nghệ thuật âm nhạc được biểu hiện bằng giọng hát nhiều bè được cấu trúc trong một chỉnh thể âm nhạc, thể hiện lối diễn tấu tập thể và được biểu diễn bởi các dàn hợp xướng với quy mô và hình thức khác nhau. Hợp xướng có nguồn gốc từ sinh hoạt âm nhạc cộng đồng thời Cổ đại và được phát triển ở các nước
Châu Âu.

Qua các thời đại lịch sử, hợp xướng ngày càng phát triển mạnh mẽ, lan rộng đến tất cả các nước trên thế giới bằng con đường giao lưu văn hoá âm nhạc. Sự xuất hiện hợp xướng trong đời sống âm nhạc Việt Nam chính là sự du nhập của nghệ thuật hợp xướng từ âm nhạc châu Âu (chủ yếu là âm nhạc Pháp). Trước Cách mạng Tháng Tám, sự hiện diện của hợp xướng gắn với con đường truyền đạo, song có sự biến đổi nhất định. Trải qua nửa thế kỷ, nghệ thuật hợp xướng ở Việt Nam đã hoàn thành quá trình “bản địa hóa” theo yêu cầu phát triển của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc. Từ năm 1954 đến những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, nghệ thuật hợp xướng Việt Nam có đủ các điều kiện cần thiết để phát triển hoàn chỉnh, đánh dấu cho
thể loại âm nhạc vừa mang tính kinh điển, vừa mang tính phổ cập, đạt đến một giai đoạn “hoàng kim”. Những năm đầu thập niên 80 đến năm 1991, do điều kiện khách quan, số lượng tác phẩm hợp xướng ít hơn so với giai đoạn trước, các nhạc sĩ chủ yếu sáng tác theo hợp đồng của Hội nhạc sĩ Việt Nam thông qua sự trợ cấp hàng năm của chính phủ, hoặc ai đó có những trợ cấp của một tổ chức nào đó. Hơn 20 năm trở lại đây, cùng với chính sách mở cửa, hợp xướng Việt Nam ngày càng thể hiện rõ đặc trưng về quan niệm thẩm mỹ của thời đại. Qua các tác phẩm hợp xướng do nhạc sĩ Việt Nam sáng tác, nhiều thủ pháp được sử dụng rất phong phú, đa dạng, mang cá tính riêng, song phần lớn tuân thủ những nguyên tắc kinh điển.

Về cấu trúc, sáng tác hợp xướng vẫn dựa trên cơ sở tiếp thu, kế thừa những nguyên
tắc cấu trúc về hình thức và bố cục khác nhau của âm nhạc phương Tây. Tuy nhiên, kết
cấu của các tiết nhạc, câu nhạc, đoạn nhạc luôn được các nhạc sĩ sử dụng hết sức linh hoạt,
tùy thuộc vào nhu cầu của nội dung cần diễn đạt để kết cấu phóng khoáng hơn, mà không
phá vỡ cảm giác về tính hợp lý, thăng bằng mang tính chỉnh thể. Một số tác phẩm được
viết từ những năm 90 thế kỷ XX đến nay không ngừng biến đổi và luôn bổ sung những 
yếu tố mới. Cấu trúc của nhiều tác phẩm thể hiện rất rõ tính tự do, phá vỡ khuôn mẫu, phát triển theo mạch cảm xúc và ý tưởng của từng tác giả để xây dựng hình tượng âm nhạc. Đặc biệt, sự sáng tạo được thể hiện rõ nét trong việc phổ thơ, xuất phát từ nhu cầu về nội dung, đặc điểm ngôn ngữ.

Dân trí âm nhạc tại Việt Nam

Về giai điệu, phần lớn nhạc sĩ khai thác chất liệu trong âm nhạc dân gian, ca khúc
quen thuộc, chú trọng nối tiếp giai điệu bằng các quãng đặc trưng để xây dựng nhiều
nét giai điệu đậm tính dân tộc trong tác phẩm. Cách phát triển âm nhạc thường không
lấy hiệu quả của mảng khối hòa thanh làm chính như hợp xướng phương Tây, mà
thường chọn giai điệu đẹp. Ngoài các tác phẩm hợp xướng được xây dựng từ chất liệu
âm nhạc dân gian, còn có nhiều tác phẩm được sáng tác từ ngôn ngữ riêng biệt của
từng tác giả nhưng vẫn không làm mất đi tính cách và tâm hồn của người Việt Nam.
Về thang âm – điệu thức,
các nhạc sĩ luôn chú trọng sử dụng các thang âm, điệu
thức dân tộc truyền thống Việt Nam kết hợp với hệ thống điệu thức trưởng hoặc thứ
của phương Tây bằng việc sử dụng đan xen thang năm âm với điệu thức trưởng hoặc
thứ bảy âm theo chiều ngang để xây dựng và phát triển giai điệu; xây dựng giai điệu trên
thang năm âm, còn phần đệm ở các bè hợp xướng, đệm piano hoặc dàn nhạc sử dụng
điệu trưởng hoặc thứ bảy âm phương Tây.

Về đào tạo hợp xướng tại Việt Nam

Về thủ pháp phối âm, các nhạc sĩ đã kết hợp giữa tiếp thu chọn lọc kỹ thuật sáng
tác của phương Tây với vận dụng hòa âm, phức điệu để tìm tòi thể nghiệm phù hợp
với tâm sinh lý người Việt như: sử dụng chồng quãng 4, quãng 5, hợp âm trưởng hoặc
thứ kết hợp thêm quãng 4, quãng 2 để tạo nên ngôn ngữ âm nhạc dân tộc, phù hợp với
lối tiến hành giai điệu, nhất là giai điệu được xây dựng từ thang năm âm.
Về phối khí phần đệm dàn nhạc, đệm piano cũng tuân thủ theo các thủ pháp phối
khí kinh điển, song có sự sáng tạo để biểu đạt đậm nét tính dân tộc, đồng thời có nhiều
tìm tòi trong việc khai thác màu sắc của các nhạc cụ dân tộc.
Thập niên 60 của thế kỷ XX là giai đoạn nở rộ về biểu diễn hợp xướng. Nhiều đơn
vị nghệ thuật và hình thành các dàn hợp xướng chuyên nghiệp, khiến cho trình độ biểu
diễn hợp xướng có những tiến bộ và phát triển nhảy vọt. Nhiều nhà chỉ huy lão thành
đã đóng vai trò là những người dẫn dắt nghệ thuật biểu diễn hợp xướng Việt Nam.

149
Hiện nay, hoạt động biểu diễn hợp xướng Việt Nam là một bức tranh sinh động của
nhiều mảng màu đa dạng, có cả những nét tinh tế, triển vọng và cả những nét còn sơ giản,
chuệch choạc. Hoạt động của các dàn hợp xướng chuyên nghiệp chưa thực sự đóng vai trò
đầu tàu trong nghệ thuật biểu diễn. Ngược lại, các dàn hợp xướng bán chuyên nghiệp và
nghiệp dư hoạt động mạnh mẽ, trình độ diễn xướng được nâng cao, nhưng kiến thức cơ bản
của diễn viên chưa đồng đều. Để việc biểu diễn hợp xướng được hiệu quả, thì một trong
những vấn đề mấu chốt khi dàn dựng hợp xướng là phải am hiểu kỹ thuật hát bel canto kết
hợp với kỹ năng xử lý nguyên âm và phụ âm tiếng Việt thì mới đảm bảo cả chuẩn mực nghệ
thuật và tính dân tộc. Nghệ thuật biểu diễn hợp xướng không chỉ có sự đa dạng về nội dung,
mà còn hết sức phong phú về hình thức, đặc biệt chú trọng đến sự kết hợp “động” và “tĩnh”
trong âm nhạc, các động tác biểu diễn, màu sắc trang phục sự biến hóa về thiết kế đội hình,
của các loại nhạc cụ đệm khác nhau cũng trở thành nhân tố quan trọng không thể thiếu.
Bên cạnh việc nghệ thuật hợp xướng đóng góp cho sự phát triển nền âm nhạc Việt
Nam bằng những giá trị thẩm mỹ âm nhạc đáp ứng nhu cầu của công chúng, nó còn
định hình giá trị thẩm mỹ âm nhạc, góp phần cùng nền âm nhạc Việt Nam thực hiện tốt
chức năng giáo dục âm nhạc cho cộng đồng và giáo dục cộng đồng bằng âm nhạc.
Nghệ thuật hợp xướng đóng góp to lớn đối với sáng tác trong việc cung cấp dữ
liệu, chất liệu âm nhạc, gợi mở ý tưởng và kết nối chặt chẽ giữa giá trị khoa học với
giá trị nghệ thuật; kích thích phát triển và hội nhập cùng các nước tiên tiến. Đối với
hoạt động biểu diễn, hợp xướng luôn có tác dụng thúc đẩy cả hai khuynh hướng biểu
diễn âm nhạc “nghiêm túc” và “thông tục”, phát triển đội ngũ chỉ huy âm nhạc và rèn
giũa đội ngũ hợp xướng viên. Sự nghiệp đào tạo hợp xướng cũng đã có những đóng
góp tích cực nâng cao dân trí âm nhạc.

Về sáng tác hợp xướng mang màu sắc riêng của Việt Nam

Bước sang thế kỷ XXI, nghệ thuật hợp xướng Việt Nam phát triển mạnh mẽ, dần dần
đa dạng hóa vừa tiếp thu tinh hoa âm nhạc hợp xướng đương đại, vừa từng bước khẳng
định tính dân tộc, tìm ra cho mình một hình hài riêng để hoà nhập cùng thế giới. Việc tiếp
tục phát triển nghệ thuật hợp xướng Việt Nam, cần có chiến lược và giải pháp đồng bộ
cả về sáng tác, biểu diễn và đào tạo hợp xướng, tạo ra chuỗi môi trường văn hoá hợp
xướng mang đậm bản sắc Việt Nam.

Nghệ thuật hợp xướng có nhiều đóng góp quan trọng trong đời sống âm nhạc

Không có phản hồi

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Cận đại và Đương đại

Hợp xướng thời kỳ Cận đại và Đương đại (Modern time and Presen time choir) Cũng như các thể loại âm nhạc khác, nghệ thuật hợp xướng trong thế kỷ XX đã diễn ra những thử nghiệm nhằm mục đích phát triển. Nhiều nhà soạn nhạc nổi tiếng đã viết …

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Cổ điển và Lãng mạn

Hợp xướng thời kỳ Cổ điển và Lãng mạn (Classic and Romantic choir) Giữa thế kỷ XVIII, sự xuất hiện Đại cách mạng tư sản Pháp (1789) và các vĩ nhân như Vôn-te, Rut-xô, Mông-tet-xkiơ… đã đưa tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái vào mọi hoạt động văn …

Khám phá Âm nhạc
Hợp xướng thời kỳ Baroque

Hợp xướng thời kỳ Baroque (Baroque choir) Có thể nói nghệ thuật âm nhạc Baroque được sinh ra từ Văn hoá Phục hưng, song bắt đầu hình thành âm nhạc chủ điệu – hoà thanh, xuất hiện hệ thống điệu thức trưởng, thứ hoà thanh mang ý nghĩa thời đại. …